امروز: سه شنبه 27 آذر 1397
دسته بندی محصولات
بخش همکاران
بلوک کد اختصاصی

بررسی معماری بناهای شهر قزوین در دوران صفوی

بررسی معماری بناهای شهر قزوین در دوران صفوی دسته: معماری
بازدید: 1 بار
فرمت فایل: doc
حجم فایل: 18 کیلوبایت
تعداد صفحات فایل: 28

دوره جدید مرمت در عمارت چهل ستون قزوین از سال 1334 آغاز شد؛یعنی از زمانی كه این عمارت را،به گمان حفظ ارزش های آن ،برای كاربری موزه هنرهای زیبا در نظر گرفتندگذشته از تعمیرات سال 1347 ،این بنا از سال حدود52 تا73(بیش از 20 سال)هر ساله دارای برنامه مرمتی بوده است به دلیل اهمیت معماری این بنا و نقاشی های نفیس ودوره صفوی و دوره های بعد،كار مرمت به تدریج

قیمت فایل فقط 16,500 تومان

خرید

تحلیل مسائل پیرامون مرمت

      دوره جدید مرمت در عمارت چهل ستون قزوین از سال 1334 آغاز شد؛یعنی از زمانی كه این عمارت را،به گمان حفظ ارزش های آن ،برای كاربری موزه هنرهای زیبا در نظر گرفتند.گذشته از تعمیرات سال 1347 ،این بنا از سال حدود52 تا73(بیش از 20 سال)هر ساله دارای برنامه مرمتی بوده است. به دلیل اهمیت معماری این بنا و نقاشی های نفیس ودوره صفوی و دوره های بعد،كار مرمت به تدریج و با حساسیت ویژه ای به انجام رسید. استمرار هوشمندانه كار پژوهش و مرمت را باید از نكات مثبت و قابل تقدیر در این بنا ی تاریخی ،در طول این سالها دانست.

    با توجه به گزارشهای موجود می توان چنین استنباط نمود كه مرمت بنا، از  دهه 50 به بعد ، از یك برنامه منطقی و پیش بینی شده ای (البته با توجه به اعتبارات در نظر گرفته شده) تبعیت كرده است. بطوریكه از استحكام بخشی بنا، كه خطر سازترین و حیاتی ترین بخش محسوب می شد ، شروع شد و با رسیدن به جزئیات كالبدی بنا ، كار طراحی و ساماندهی محوطه در این دوره به پایان رسید . والبته در ضمن تمامی این سالها، آشكار سازی و تثبیت نقاشی ها با صبر و حوصله در حال انجام بود. مرمت كاخ روندی از داخل به بیرون داشته است . ابتدا حفظ ماهیت وجودی  كالبد اثر مهم تلقی شده و با اطمینان از زنده ماندن بنا ، به بخش ها و مسایل بیرونی پرداخته شد .

گر چه از ابتدا عمارت را برای كاربری موزه در نظر گرفتند، ولی آنچنانكه روند انجام مرمت در این بنا را پی میگیریم ، تعمیر ساختمان به سمت سازگار شدن با این كاربری نیست. سیاست مرمت به سمت حفاظت پیش رفته و ارزش گراست و بصورت ریشه ای هدفی آرمانی را دنبال می كند . اما پیش از این بنا اسم موزه را برخود دارد و در حین مرمت یا پیش از آن همچنان با كاربری موزه ادامه حیات می دهد . این دو گانگی برخورد سیاست گذاران و تاثیر گذاران ذی نفوذ یا ذی نفع در این بنا و متخصصین مرمت ، چندان به نفع بنای تاریخی تمام نشده است . چرا كه هنوز سر درگمی در برخورد با این بنا به چشم می خورد . مثلا امسال سالن طبقه بالایی را از اشیاء تخلیه كرده و طبقه همكف را به این كار اختصاص داده اند .

با نظر به بنا و تقشه آن در می یابیم كه عمارت مذبور كه كوشكی بوده در میان باغ، از طرحی آزاد و برون گرا برخوردار است كه از هر طرف به اطراف راه دارد.در واقع تالار میانی هم كف نوعی فضای نیمه بسته و نیمه باز طرح اندازی شده كه آب آزدانه به داخل جریان داشته است. در نظر گرفتن كاربری موزه (محل حضور اشیا)كه ماهیتا محلی است با پیش بینی ایمنی فراوان، با ویژگی این بنا منافات دارد. به قول آقای مهندس مجابی، در گزارش سال 1360، بنا خود موزه‌ای از نقاشی و در واقع هنر دوره صفوی و پس از آن است و خود بنا به خاطر قرارگیری آن در رده بناهای اولیه صفوی از اهمیت و اعتبار خاصی برخوردار است. حال آوردن اشیاء موزه ای و نمایش دادن آنها در این فضا ارزش هر دو را كم می كند. 

در اثر زلزله سال 1369 منطقه شمال كشور، بدون اینكه تغییری در سازه و اساس عمارت چهل ستون وارد آید،با شكستن ویترین ها،بسیاری از اشیا موزه ای نیز از بین رفت كه نشان دهنده انتخاب نادرست است.


ویژگی ها، تحولات و گسترش شهر قزوین در دوران صفوی

شهر قزوین با توجه به موقعیت جغرافیایی و طبیعی و بعدها اهمیت اقتصادی،همواره در مسیر درگیریها و جنگ ها ی تاریخی بوده است و رفته رفته پایه و اساس شهری كه اهمیت اقتصادی و نظامی توامان را داشته،در پیش از اسلام ریخته شد،كه البته در طول تاریخ دستخوش تغییرات فراوان گشته و دگرگونی های بسیاری را شاهد بود.

پیش از صفوی

قزوین در سال 25 ه.ق به تصرف مسلمین در آمد و به عنوان سنگر و پایگاه مرزی مهمی بر سر چند راهی ،مورد استفاده بود به طوری كه از آن به باب الجنه(درب بهشت)و بلده المومنین در كتب و احادیث یاد می كردند. شهر برای نخستین بار در زمان الهادی خلیفه عباسی به سال 170 ه.ق در كنار شهر شاپوری گسترش یافت كه بعدها این دو به هم متصل شدند.

شهر در زمان حكومت سلجوقی (سده پنجم وششم)به علت پیشرفت اسماعیلیه و استقرار ایشان در دژ الموت واقع در منطقه كوهستانی شمال قزوین ،مورد توجه بسیار قرار گرفت ونقش دفاعی آن اهمیت بیشتری یافت. به طوری كه برای دومین بار ، توسعه تاریخی این شهر به طور گسترده ای در گستره و زیر ساخت های آن به انجام رسید،مقصوره جامع كبیر و كتیبه زیبا و پر محتوای آن ،خود گویای این تحول است. در زمان حمله مغول به سر تاسر ایران شهر قزوین دچار آتش سوزی و تخریب گردید؛ اما بعدها اهمیت خود را باز یافت و در دوره آق قویونلها و قرقویونلوها(سده دهم)بارها بین حكام مختلف دست به دست شد. تا اینكه با حضور دولت صفوی و به تبع آن یكپارچه شدن مملكت تحت سیطره حكومت مركزی در آمد.

زمان صفوی

اما اوج شكوفایی و گسترش شهر قزوین را باید زمانی دانست كه به عنوان دومین پایتخت سلسه صفوی برای مدت 51 سال (955 تا 1006 ه . ق ) در آمد و پس از آن نیز در زمان حكومت این سلسله مورد توجه بود قزوین در زمان سلطنت شاه طهماسب ، بنا به دلایل سیاسی و نظامی و حل مشكل نزدیك بودن پایتخت اول ( تبریز ) به مرز عثمانی ، برای پایتختی برگزیده شد . و ساز و كارهای ادارة حكومت مملكتی در آن به اجرا درآمد . « اهمیت جغرافیایی قزوین و واقع شدن آن در محل تقاطع راه های خراسان و آذربایجان و ایران مركزی و شمالی و ارتباط با جلگه های حاصلخیز ابهر و ساوج بلاغ و شهریار و ری ، امكان مهمی را برای انتخاب این شهر به عنوان پایتخت برای شاه طهماسب فراهم آورد». ( اشراقی ص 323)

توسعه شهر صفوی

گسترش شهر برای پایتختی ، به سمت خارج از شهر در جهت شمال صورت گرفت كه امكان گسترش در آنجا بیشتر فراهم بود. نه در بستر شهر قدیم . «محور اصلی توسعه كالبدی شهر در عصر صفوی ناحیه مسجد جامع واقع در شارستان ساسانی به سمت شمال شهر و باغات موسوم به جعفر آباد واقع در محله سعادت آباد و زنگی آباد است ، باغ - شهر سلطنتی به شكل مربع مستطیل تقریبا در امتداد شمال و جنوب كشیده بود و از طریق ضلع جنوبی با شهر سلجوقی ( شهر قدیم ) و از جانب غربی با بازار ارتباط داشت ، جبهه شرقی آن به امتداد یكی از شعبه های فرعی مسیل رودخانه اترك محدود می شد .كوشك ها و كاخ های سلطنتی و بناهای اشراف و فئودال ها در این محدوده بر پا شده بود و مجموعا شهر سلطنتی را تشكیل می داد كه از طریق میدان دولتی یا میدان شاه به شهر مردمی در اطراف مسجد جامع متصل می شد . و از جهت غرب از طریق دروازه ها و راهروهای زیرزمینی و گذرها به مجموعه بازار ملحق می گردید . بدین ترتیب ساختار شهر ،‌بر اساس مثلث شهر سلطنتی ـ شهر مردمی و بازار ، برپا شد .

در قطب شمالی توسعه با میدان مستطیل شكلی كه طول آن حدود 3 برابر عرض آن است،طراحی گردید،نقش اصلی این میدان از نظر طراحی شهری ، سازمان دادن عناصر توسعه جدید شهری است كه در اطراف یك فضای مركزی قرار می گرفتند . هم چنین وظیفه پیو ند شهر قدیم و جدید را بر عهده داشت و لذا از نظر اجتماعی مركز فعا لیتهای مدنی و پا سخ گوی نیازهای سیاسی و حكو متی است».(مجابی482) این میدان كه بدان میدان اسب یا میدان شاه می گفتند ،خود بر گرفته از میدانی بود كه در زمان اوزن حسن در تبریز ساخته شده بود و بعدها نیز سرمشقی برای طراحی جدید توسعه شهری در دوران صفوی شد كه مهم ترین آن ، میدان نقش جهان اصفهان است ،به هرحال این نوع میدانها در این زمان و مكان تجلی بنا های حكومتی و وابسته به حكومت شدند. از جانب غرب،شهر سلطنتی را دروازه های ورودی، میادین و سپس راسته بازارها به بدنه قدیمی شهر متصل می كرد . ناحیه شمال و شمال شرقی در اختیار مراكزسیاسی و حكومتی بود كه كوشك ها و باغ های خود را در این نا حیه احداث كرده بو دند . میدان جنوبی از سر درب عالی قا پو تا مسجد جامع ،محور اصلی تو سعه شهر صفوی را تشكیل می داد . این محور در مقا بل مسجد جامع چرخشی به جا نب جنوب غربی ،از مقابل مسجد به امامزاده حسین منتهی می شد كه نقطه مقابل شهر سلطتی و به عنوان قطب فرهنگی و مذهبی شهر عمل می كرد .به قرینه شكل گیری كا لبدی ،از نظر مضمون اجتماعی و سیاسی نیز این دو فضای شهری در مقابل هم قرارمی گرفتند.انتهای محور، دروازهء امامزاده حسین بود و به اصفهان متصل می شد». (مجابی ص483)                         

   به دلیل قرار گیری ارگ سلطنتی در جبهه شرقی بازار و ضرورت عبور راههای كاروان كه از غرب و جنوب غربی وارد شهر می شدند و برای رسیدن به كا خ های سلطنتی و انجام تشریفات ورود ، ازبازار عبور می كردند،راسته های شرقی و غربی بازار كه از میدان های بزرگ و متوالی می گذشت ،شكل می گرفتند .در حالی كه راسته های شمال-جنوبی وظیفه اتصال شهر قدیم به شهر جدید را بر عهده داشتند .

راه های ورودی به سمت مركز سلطنتی شهر از سوی غرب به علت رفت و آمد هیات های سیاسی ممالك خارجی اهمیت بیشتری داشت و دروازه شمالی بیشتر واجد اقتصادی بود و دروازه جنوبی كه به راه اصفهان میرفت از هر جهت مورد نظر بود.

سه فضای كلان شهری عبارت بودند از:                                                                                                     

 1ـمیدان شاهی مقابل سردر عالی قاپو                                                                                                     

 2ـمجموعه بازار                                                                                                                               

 3ـ  مجموع بقاع و گورستان های امامزاده حسین و شهر قدیمی كه به این فضاها دارای نقش های متفاوت سیاسی ـ مذهبی ـ گردشگری ـ فرهنگی و اجتماعی ـ سمبو لیك و نشا نه ای مهم بودند. (مجابی ص 484 ) و اما فضای مجموعه مسجد جامع ،به ویژه امامزاده حسین با مزارات متعددش ،روح مقدس شهر را درخود داشت كه حتی ،دشمنان و مها جمین و فا تحین ناچاربه احترام و اكرام آن بودند تا بتوا نند به مردم شهر تقرب جویند و پایه های حكومت خود را مستقر كنند.(مجابی ص485)

حدود شهر صفوی                                                                           

 قزوین در زمان صفوی دروازه های متعددی داشت كه عبارتند از:دروازه پنبه ریسه ،دروازه مغلاوك ،دروازه شهزاده حسین ، دروازه ابهر ، دروازه پنجه علی ، دروازه كند باز .بیرون از این محدوده ،در طرفین شرق و غرب شهر، دو رودخانه دیزج و انزج جریان  داشت كه بخشی از آبهای شرقی كه از كوه بارجین در شمال می آمد ،آب مصرفی آسیاب های شمالی را تأمین می كردو در بخش غربی نهری از كنار بازار جریان داشت كه در مسیر قدیمی آن ، خیابان سعدی كنونی احداث شده است .                                                                                                                              

 حد جنوبی شهر ، میمون قلعه و قبرستان عتیق قرار گرفته  كه قبلا با رویی نیز داشته است  دروازه كوشك حد نهایی شمال شهر بوده است . بدین ترتیب محدوده قزوین در دروه صفوی كه با فت اصلی شهر را در بر می گرفت، از سمت جنوب از میمون قلعه به قبرستان عتیق كشیده شده ، مسیر بازار را به سوی شمال طی می كر د و از آنجا  در مسیر خندق شما لی تا حكم آباد ادامه می‌یافت و سپس از مسیر رود خانه شرقی می گذشت و در امتداد این مسیر دروازه های پنبه ریسه و دروازه ری قرار داشت . بافت دوران اسلامی ،خصوصا دوران سلجوقی و مغول ، نظیر مسجد جامع عتیق ومدرسه حیدریه و مقبره حمدالله مستوفی در بخش جنوبی و شرقـــی ایــن محدوده قرار دارد.

تا زمان شاه طهماسب اول،رودخانه بازار،خندق غربی شهر بوده و نزدیك این محل دروازه ای موسوم به پنجه علی قرار داشت. (اشراقی ص323)

باغ شهر سلطنتی سعاد آباد قزوین

همانطور كه پیش از این گفته شد،توسعه قزوین برای پایتختی،جدای از شهر قدیم و در بخش شمالی آن در باغ های جعفر آباد و زنگی آباد در محله سعادت آباد،به طور وسیعی به انجام رسید. و باقی ساختارها به هم متصل شدند. ساخت و سازهای حكومتی در قالب باغ شهر سلطنتی به همراه دولتخانه و كاخ ها و كوشك ها وباغ های مفرح بنا گردید.

شهنشه شهری اندر جنب قزوین                 فكنده طرح با صد زیب و تزئین

(عبدی بیگ،دوحه الازهارص26)

گرچه از این باغ آثار چندانی به جز سر در عالی قاپو و یكی از عمارت های كلاه فرنگی- كه در دوره قاجار مرمت اساسی شد- باقی نمانده ولی در متون و سفرنامه ها ،اشارات روشنی درباره آنها رفته است

قیمت فایل فقط 16,500 تومان

خرید

برچسب ها : معماری بناهای قزوین , دوران صفوی , توسعه شهر صفوی

نظرات کاربران در مورد این کالا
تا کنون هیچ نظری درباره این کالا ثبت نگردیده است.
ارسال نظر